Mało kto wie, że pierwsze klocki LEGO nie były z plastiku, a z drewna. Zanim powstało imperium plastikowych klocków, mały warsztat stolarski w duńskim Billund walczył o przetrwanie podczas Wielkiego Kryzysu. To właśnie wtedy, w 1932 roku, Ole Kirk Christiansen wpadł na pomysł produkcji drewnianych zabawek. Nikt nie przypuszczał, że jego decyzja o zakupie maszyny do tworzyw sztucznych w 1947 roku zapoczątkuje rewolucję w świecie zabawek, a opatentowany system łączenia klocków stanie się fundamentem sukcesu na kolejne dekady.
Jak Wielki Kryzys zrodził LEGO?
Historia LEGO rozpoczyna się w małym duńskim miasteczku Billund, gdzie Ole Kirk Christiansen w 1916 roku zakupił warsztat stolarski. Początkowo zajmował się produkcją mebli i elementów wyposażenia domów, zatrudniając niewielką grupę czeladników. Los jednak nie był łaskawy dla początkującego przedsiębiorcy – w 1924 roku warsztat doszczętnie spłonął, gdy ogień zajął wióry drzewne. Christiansen nie poddał się i zbudował większy warsztat, jednak prawdziwe wyzwanie miało dopiero nadejść wraz z nadejściem Wielkiego Kryzysu.
Gdy nastał kryzys gospodarczy, zamówienia na meble drastycznie spadły, zmuszając Christiansena do zwolnienia prawie wszystkich pracowników. W desperackiej próbie utrzymania firmy, zaczął produkować miniaturowe wersje swoich wyrobów, które służyły jako pomoce projektowe. To właśnie te małe modele drabin i desek do prasowania zainspirowały go do rozpoczęcia produkcji zabawek. Dnia 10 sierpnia 1932 roku warsztat rozpoczął wytwarzanie drewnianych zabawek, takich jak skarbonki, zabawki na sznurku, samochodziki i domki.
Początki nie były łatwe – ze względu na trudną sytuację ekonomiczną, firma ledwo wiązała koniec z końcem. Lokalni rolnicy czasami wymieniali żywność na zabawki, a Christiansen musiał kontynuować produkcję mebli, by utrzymać się na powierzchni. W połowie lat 30-tych krótkotrwały boom na jo-jo przyniósł chwilowe ożywienie, a gdy moda minęła, przedsiębiorczy Duńczyk wykorzystał pozostałe części jo-jo jako kółka do zabawkowych ciężarówek. W tym czasie do firmy dołączył jego syn Godtfred, który miał odegrać kluczową rolę w przyszłym rozwoju przedsiębiorstwa.
Butelka wina za nazwę – skąd wzięła się nazwa LEGO?
W 1934 roku Christiansen zorganizował konkurs wśród swoich pracowników na nazwę firmy, oferując w nagrodę butelkę domowego wina. Sam rozważał dwie nazwy: „Legio” (nawiązującą do „Legionu zabawek”) oraz „LEGO”. Ostatecznie wybrano nazwę LEGO, która powstała z połączenia duńskich słów „leg godt”, oznaczających „baw się dobrze”.
Wybór nazwy okazał się niezwykle trafny, gdyż przypadkowo odkryto, że w języku łacińskim słowo „LEGO” oznacza „składam razem” lub „łączę”. To podwójne znaczenie doskonale odzwierciedla istotę zabawek LEGO, które mają zachęcać do kreatywności i rozwiązywania problemów poprzez budowanie z połączonych ze sobą klocków. Nazwa ta stała się zarejestrowanym znakiem towarowym w 1934 roku i jest używana nieprzerwanie do dziś.
Filozofia firmy została zdefiniowana właśnie w momencie wyboru nazwy. Sam Christiansen po latach stwierdził: „Dopiero gdy powiedziałem sobie: Musisz dokonać wyboru między stolarstwem a zabawkami’ znalazłem prawdziwą odpowiedź„.
To właśnie ta decyzja o skupieniu się na rozwoju dzieci poprzez zabawę ukształtowała fundamentalne zasady, którymi firma kieruje się do dziś. Zabawki były wykonywane z najwyższą starannością – drewno brzozowe było sezonowane przez dwa lata, następnie suszone w piecu przez trzy tygodnie, a gotowe produkty przechodziły przez proces uszczelniania, szlifowania i malowania trzema warstwami lakieru.
Czas gdy drewno ustąpiło miejsca tworzywom
Pod koniec II wojny światowej Ole Kirk Kristiansen stanął przed poważnym problemem z pozyskiwaniem wysokiej jakości drewna bukowego z lasów w South Stenderup niedaleko Kolding. Jednocześnie okres powojenny otworzył przed przemysłem nowe możliwości w postaci nowoczesnych tworzyw sztucznych. W czerwcu 1946 roku Ole Kirk wraz z innymi duńskimi producentami zabawek uczestniczył w Kopenhadze w pokazie maszyny do wtrysku tworzyw sztucznych.
Zafascynowany nowymi możliwościami, Ole Kirk podjął odważną decyzję o zainwestowaniu w kosztowną brytyjską maszynę do wtrysku plastiku, wyprodukowaną przez E.H. Windsor w Londynie. Maszyna dotarła do Billund w grudniu 1947 roku, jednak początki nie były łatwe – brakowało narzędzi do formowania i surowców, a pracownicy musieli eksperymentować, by zdobyć doświadczenie w procesie formowania. Mimo początkowych trudności, firma systematycznie wkraczała w erę plastiku, wykorzystując jako surowiec octan celulozy.
Przełomowym momentem był rok 1949, kiedy to firma rozpoczęła produkcję pierwszych prymitywnych plastikowych klocków pod nazwą „Automatic Binding Bricks„. Nazwa angielska została wybrana na cześć alianckich sił wyzwoleńczych z 1945 roku. Co ciekawe, synowie Ole Kirka początkowo byli sceptyczni wobec produkcji plastikowych zabawek.
Sam Godtfred Kirk Christiansen stwierdził w wywiadzie prasowym w 1949 roku, że „można zrobić ładne, urocze rzeczy z plastiku, ale drewno jest mocniejszym materiałem„. Jednak wizjonerskie podejście Ole Kirka, który wierzył, że „jeśli zrobimy to dobrze, będziemy mogli sprzedawać te klocki na całym świecie„, ostatecznie przekonało rodzinę do nowego kierunku rozwoju.
Trzy rurki patentem na sukces
Dnia 23 stycznia 1958 roku odbyło się przełomowe spotkanie, podczas którego Godtfred Kirk Christiansen wraz z szefem niemieckiego biura sprzedaży, Axelem Thomsenem, omawiali możliwe rozwiązania problemu stabilności klocków. Podczas tego spotkania Godtfred naszkicował kilka rozwiązań, w tym słynne rurki, które znamy do dziś. Połączenie wypustek i rurek stworzyło system „clutch power” – siłę zacisku zapewniającą stabilność i nieograniczone możliwości łączenia klocków.
Świadomy genialności swojego wynalazku, Godtfred działał szybko, by odpowiednio zabezpieczyć nowe rozwiązanie. W dniu 28 stycznia 1958 roku o godzinie 13:58 firma LEGO złożyła wniosek patentowy na „element zabawki konstrukcyjnej”. W kolejnych miesiącach złożono wnioski patentowe w wielu krajach, między innymi w Norwegii (12 marca 1958), Szwecji (22 marca 1958), Niemczech (10 kwietnia 1958) i Holandii (14 kwietnia 1958).
System łączenia okazał się tak rewolucyjny, że umożliwił połączenie sześciu klocków 2×4 na ponad 915 milionów różnych sposobów. To właśnie ten patent definiuje współczesne klocki LEGO, które produkowane są według tych samych specyfikacji do dziś. Warto zauważyć, że początkowo Godtfred rozważał projekt z dwoma rurkami wewnętrznymi, ale w drodze powrotnej do Billund wpadł na pomysł użycia trzech rurek, co zapewniło jeszcze lepsze łączenie klocków.
Pożegnanie z drewnem i podbój Ameryki w latach 60-tych
Lata 60-te przyniosły firmie LEGO serię przełomowych zmian. W 1960 roku kolejny pożar magazynu, który strawił większość zapasów drewnianych zabawek, stał się punktem zwrotnym. Godtfred Kirk Christiansen podjął wówczas strategiczną decyzję o całkowitym zaprzestaniu produkcji drewnianych zabawek i skupieniu się wyłącznie na plastikowych klockach. Ta decyzja doprowadziła do rozłamu w rodzinie – jego bracia Gerhardt i Karl Georg opuścili firmę, zakładając własne przedsiębiorstwo „Bilofix”.
Przełomowym momentem w rozwoju LEGO było wprowadzenie w 1961 roku pierwszych kółek do zestawów, co otworzyło zupełnie nowe możliwości konstruowania pojazdów. W tym samym czasie firma rozpoczęła ekspansję na rynek północnoamerykański, podpisując umowę z Samsonite na produkcję i dystrybucję klocków w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.
W 1963 roku dokonano kolejnej istotnej zmiany – zastąpiono octan celulozy nowym materiałem ABS (akrylonitryl-butadien-styren), który do dziś pozostaje podstawowym tworzywem do produkcji klocków LEGO.
Rozwój firmy w latach 60-tych był imponujący – w 1966 roku wprowadzono system LEGO Train z silnikiem 4,5V (później 12V), który stał się jedną z najbardziej popularnych serii. Zwieńczeniem dekady było otwarcie 7 czerwca 1968 roku pierwszego parku LEGOLAND w Billund, gdzie na powierzchni trzech akrów prezentowano miniaturowe miasta zbudowane w całości z klocków LEGO.
W tym okresie firma zatrudniała już ponad 500 pracowników, a edukatorzy na całym świecie zaczęli dostrzegać potencjał klocków LEGO w rozwijaniu kreatywności i umiejętności rozwiązywania problemów u dzieci.
Era żółtych ludzików i kultowych minifigurek
Rok 1974 przyniósł prawdziwą rewolucję w świecie LEGO – wprowadzono pierwsze figurki LEGO. Początkowo były to duże, żółte postacie z ruchomymi ramionami i malowanymi twarzami, znane jako „LEGO building figures”. Zestaw nr 200, przedstawiający rodzinę składającą się z matki, ojca, dzieci i babci, okazał się ogromnym sukcesem komercyjnym. Jednak prawdziwy przełom nastąpił w 1978 roku, gdy projektant Jens Nygård Knudsen stworzył pierwszą minifigurkę LEGO w znanym nam dziś kształcie.
Lata 80-te przyniosły kolejne innowacje techniczne. W 1981 roku pojawiła się druga generacja pociągów LEGO, oferująca znacznie szerszy wybór akcesoriów, w tym działające światła, zdalnie sterowane zwrotnice i sygnalizację oraz system rozłączania wagonów.
W 1982 roku seria „Expert Builder” przekształciła się w LEGO Technic, która otworzyła zupełnie nowe możliwości konstrukcyjne. Zestawy Technic, wyposażone w elementy mechaniczne takie jak przekładnie, osie i systemy pneumatyczne, pozwoliły na budowanie bardziej złożonych i realistycznych modeli.
Rozwój Lego po latach 80-tych
W 1992 roku powstał największy do tej pory zamek z klocków LEGO, demonstrując nieograniczone możliwości konstrukcyjne systemu. Firma zaczęła również intensywnie rozwijać się w kierunku edukacji – w 1980 roku utworzono Dział Produktów Edukacyjnych, który wprowadził klocki LEGO do szkół jako narzędzie wspomagające naukę poprzez zabawę.
Prawdziwą rewolucją okazało się wprowadzenie w 1998 roku serii LEGO Mindstorms, która połączyła tradycyjne klocki z elementami robotyki i programowania. Ta innowacja otworzyła zupełnie nowy rozdział w historii firmy, pozwalając dzieciom i entuzjastom na eksplorację świata inżynierii i programowania. W tym samym okresie LEGO rozpoczęło współpracę z popularnymi franczyzami – w 1999 roku wprowadzono pierwszą serię LEGO Star Wars, rozpoczynając długoterminową współpracę z Lucasfilm.
W 2000 roku klocek LEGO został nazwany „Zabawką Stulecia”, ale firma musiała też stawić czoła poważnemu kryzysowi. W odpowiedzi na trudności, LEGO postawiło na innowacyjne serie tematyczne, takie jak LEGO Indiana Jones (2008) i LEGO Lord of the Rings (2012), które udowodniły umiejętność firmy w przekładaniu popularnych historii na język klocków.
Dziś LEGO pozostaje nie tylko producentem zabawek, ale globalną marką obejmującą parki rozrywki, gry komputerowe, filmy i niezliczone produkty licencyjne, nieustannie ewoluując i dostosowując się do zmieniających się potrzeb kolejnych pokoleń.