Od 1 września 2025 uczniowie poznają dwa świeże przedmioty – edukację zdrowotną zamiast WDŻ i edukację obywatelską zamiast HiT. Pierwszy ma uczyć zdrowych nawyków, radzenia sobie ze stresem, świadomego korzystania z technologii i dbałości o ciało. Drugi przygotuje licealistów do życia publicznego, współpracy i rozumienia praw obywatelskich. Zmieniają się zakres, oceny i zasady organizacji zajęć – wszystko po to, by nauka była bardziej praktyczna.
Nowe przedmioty w szkole od 2025 roku
Edukacja zdrowotna zamiast WDŻ
Edukacja zdrowotna to kompleksowy przedmiot kształtujący postawy prozdrowotne i zastępujący dotychczasowe zajęcia Wychowanie do życia w rodzinie. Jego wprowadzenie ma pomóc szkołom spójnie łączyć wiedzę o zdrowiu fizycznym, psychicznym i społecznym z codziennymi wyborami uczniów oraz profilaktyką. Przedmiot jest przewidziany od roku szkolnego 2025/2026 i ma status nieobowiązkowy z możliwością rezygnacji.
W praktyce edukacja zdrowotna ma realizować cele rozwojowe związane z dobrostanem i bezpieczeństwem – od aktywności ruchowej i żywienia, przez zdrowie psychiczne i relacje, po profilaktykę uzależnień i świadome korzystanie z technologii. Dla rodziców i pełnoletnich uczniów przewidziano formalną ścieżkę rezygnacji z zajęć do 25 września danego roku szkolnego, co porządkuje zasady udziału w nowym przedmiocie.
Zmiany w stosunki do wcześniej istniejącego WDŻ:
- Zakres merytoryczny obejmujący 11 działów tematycznych, w tym zdrowie psychiczne, bezpieczeństwo w sieci i zdrowie seksualne.
- Profilaktykę zamiast incydentalnych zajęć, z naciskiem na praktyczne umiejętności i decyzje dnia codziennego.
- Jednolite ramy organizacyjne od 1 września 2025 r., wspierane przez podpisane podstawy programowe.
Edukacja obywatelska zamisat HiT
Edukacja obywatelska zastępuje w szkołach ponadpodstawowych dotychczasowy przedmiot historia i teraźniejszość. Jej zakres koncentruje się na prawach człowieka, zasadach państwa prawa, samorządności i uczestnictwie publicznym, a także na krytycznym odbiorze informacji i dezinformacji. W odróżnieniu od HiT, nowy przedmiot kładzie nacisk na praktyczne kompetencje obywatelskie, takie jak udział w wyborach młodzieżowych czy rozumienie procedur urzędowych.
W planie nauczania edukacja obywatelska jest przedmiotem obowiązkowym w liceum ogólnokształcącym w klasach II–III, z przypisanym łącznym wymiarem godzin w tych dwóch latach nauki. Dzięki temu uczniowie wchodzący w dorosłość otrzymują systematyczny, dwuletni kurs przygotowujący do świadomego funkcjonowania w życiu publicznym, pracy samorządu uczniowskiego oraz lokalnych inicjatyw obywatelskich.
Najważniejsze komponenty kompetencyjne:
- Prawa i obowiązki obywateli oraz mechanizmy państwa prawa.
- Samorządność szkolna i partycypacja, w tym projektowanie działań społecznych.
- Krytyczna analiza informacji i rozpoznawanie dezinformacji.
- Podstawy ekonomii publicznej i budżetu lokalnego.
Od kiedy i w których klasach?
Oba nowe przedmioty wchodzą w życie 1 września 2025 r. Podstawy programowe zostały podpisane wcześniej, co otworzyło drogę do ich wdrożenia od nowego roku szkolnego 2025/2026. Dzięki temu szkoły mogły uwzględnić je w planowaniu organizacji nauczania i przydziale godzin.
Zakres klas jest zróżnicowany dla każdego przedmiotu:
- Edukacja zdrowotna: klasy IV–VIII szkoły podstawowej oraz klasy I–III liceum, technikum i branżowej szkoły I stopnia.
- Edukacja obywatelska: klasy II–III liceum ogólnokształcącego (analogicznie do dotychczasowego umiejscowienia HiT).
Wymiar godzin i organizacja zajęć
W ramowych planach nauczania edukacja obywatelska ma łącznie 3 godziny w okresie dwóch lat – co zwykle oznacza 2 godziny tygodniowo w klasie II i 1 godzinę tygodniowo w klasie III w liceum ogólnokształcącym. Takie rozłożenie sprzyja projektom i działaniom rozpisanym na semestry, np. debatę szkolną, mini-budżet uczniowski czy ćwiczenia z procedur urzędowych.
W przypadku edukacji zdrowotnej planowany jest wymiar 1 godziny tygodniowo. Przedmiot pozostaje nieobowiązkowy, a udział uczniów reguluje procedura rezygnacji; jednocześnie przepisy odsyłają do aktów wykonawczych określających szczegółowy wymiar w powiązaniu z odrębną ustawą. W praktyce szkoły organizują te zajęcia w stałych okienkach tygodniowych, co ułatwia koordynację z wychowawcą i pedagogiem.
Aby ułatwić organizację, dyrektorzy najczęściej korzystają z następujących rozwiązań:
- Stały przydział godzin w tygodniowym planie, bez „okien” dla klas.
- Zajęcia projektowe łączące treści międzyprzedmiotowo, np. z WOS, WF czy informatyką.
- Współprowadzenie wybranych modułów przez specjalistów szkolnych lub zaproszonych praktyków, w ramach dopuszczalnych form.
Tematyka edukacja zdrowotna
Przedmiot skupia się na spójnym rozwijaniu nawyków i umiejętności prozdrowotnych w codziennym życiu ucznia – od dbania o ciało i umysł, po świadome korzystanie z technologii. W podstawie programowej wyodrębniono konkretne obszary, które mają być realizowane w formie praktycznych ćwiczeń, rozmów i zadań wdrożeniowych.
Najważniejsze działy obejmują m.in.:
- Zdrowie fizyczne i aktywność fizyczna, z naciskiem na higienę, sen i profilaktykę urazów.
- Odżywianie i nawyki żywieniowe, w tym czytanie etykiet i planowanie posiłków.
- Zdrowie psychiczne i społeczne, czyli rozpoznawanie emocji, radzenie sobie ze stresem i budowanie relacji.
- Bezpieczeństwo cyfrowe oraz profilaktyka uzależnień, z elementami cyberhigieny i świadomego czasu ekranowego.
- Zdrowie seksualne oraz dojrzewanie (w szkołach podstawowych) – w ujęciu rozwojowym i odpowiedzialnym.
- Zdrowie środowiskowe i orientacja w systemie ochrony zdrowia (na etapie ponadpodstawowym), aby umieć korzystać z dostępnych usług.
W praktyce nauczyciel łączy treści z kilku działów, np. zestawiając plan aktywności tygodniowej z dzienniczkiem nastroju i analizą przerw od ekranów. Takie podejście ma kształtować odpowiedzialne decyzje zdrowotne podejmowane samodzielnie i w grupie.
Tematyka edukacji obywatelskiej
Edukacja obywatelska prowadzi ucznia od najbliższych wspólnot do poziomu międzynarodowego, ucząc rozumienia ról społecznych, działania instytucji i zasad demokracji. Treści zostały ułożone w siedem działów odpowiadających kolejnym „kręgom wspólnot” i obejmują zarówno wiedzę, jak i działanie – np. tworzenie klasowych regulaminów, mini-konsultacje czy analizę informacji publicznej.
W obrębie tych działów szkoła rozwija kluczowe kompetencje obywatelskie:
- Prawa i obowiązki oraz mechanizmy państwa prawa, z elementami procedur administracyjnych.
- Samorządność i partycypacja, od życia klasy i szkoły po działania w gminie
- Krytyczna analiza informacji, w tym rozpoznawanie dezinformacji i pracy mediów.
- Współpraca i wolontariat, jako formy odpowiedzialności za dobro wspólne.
- Orientacja w sprawach publicznych, np. budżecie lokalnym i usługach administracyjnych.
Zajęcia często przyjmują formę zadań projektowych i ćwiczeń praktycznych – od symulacji procesu podejmowania decyzji po przygotowywanie wniosków w sprawach szkolnych lub lokalnych. Dzięki temu nacisk kładziony jest na działanie, argumentację i współodpowiedzialność.
Kto będzie prowadził zajęcia i kwalifikacje nauczycieli?
W edukacji zdrowotnej lista kwalifikacji jest szeroka, aby zapewnić zespołowe prowadzenie treści związanych z ochroną zdrowia. Uprawnienia obejmują nauczycieli biologii, przyrody, wychowania fizycznego i dotychczasowego WDŻ oraz nauczycieli psychologów, a także osoby z przygotowaniem pedagogicznym po studiach medycznych i okołomedycznych (m.in. lekarz, pielęgniarka, fizjoterapeuta, ratownik medyczny) lub po kierunkach takich jak zdrowie publiczne, dietetyka czy żywienie człowieka.
W przypadku edukacji obywatelskiej zajęcia najczęściej powierzane są nauczycielom historii, WOS lub HiT, przy czym możliwe jest uzupełnienie przygotowania poprzez studia podyplomowe ukierunkowane na nowy przedmiot. W praktyce dyrektor dobiera kadrę, biorąc pod uwagę zakres zrealizowanych studiów i treści podstawy programowej, a nauczyciele poszerzają kompetencje w ramach szkoleń i podyplomówek.
Ocenianie i dokumentowanie wyników
W edukacji zdrowotnej zajęcia nie podlegają ocenie stopniowej ani wpływowi na promocję; udział ucznia dokumentuje się w dzienniku zajęć, a informacja o realizacji przedmiotu może przyjąć formę opisową w ramach bieżącej informacji zwrotnej. Takie rozwiązanie spójnie oddziela profilaktykę i dobrostan od presji ocen liczbowych.
W edukacji obywatelskiej obowiązuje standardowe ocenianie przedmiotowe; nauczyciel wystawia oceny cząstkowe, a następnie semestralną i roczną zgodnie z wewnątrzszkolnym systemem oceniania i rozporządzeniem o ocenianiu. Dokumentowanie odbywa się jak w innych obowiązkowych przedmiotach – w dzienniku lekcyjnym, z możliwością korzystania z prac projektowych, debat czy prezentacji jako podstawy do oceny.
W praktyce szkoły porządkują ocenianie i dokumentowanie przez precyzyjne kryteria dla form pracy. Najczęściej stosuje się:
- Karty oceny projektów i działań obywatelskich, z naciskiem na współpracę i argumentację.
- Rubryki do oceny wystąpień publicznych i debat, określające treść, logikę i kulturę dyskusji.
- Portfolio ucznia, gromadzące scenariusze inicjatyw, analizy dokumentów publicznych i refleksje.
Materiały, podręczniki i wsparcie dla szkół
Do dyspozycji nauczycieli udostępniono przykładowe programy nauczania i pakiety materiałów dla edukacji zdrowotnej, w tym scenariusze, poradniki i zasoby do pracy metodą projektu; materiały są przygotowane osobno dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Stanowią one gotową bazę do planowania rocznych rozkładów zajęć i opracowywania oceniania kształtującego.
W zakresie podręczników obowiązuje tryb dopuszczania i publikacji wykazów – nauczyciele wybierają pozycje znajdujące się w oficjalnym rejestrze podręczników zgodnych z podstawą programową. Równolegle dostępne są szkolenia i informacje organizacyjne publikowane przez instytucje wspierające szkoły, co ułatwia start przedmiotu w nowym roku szkolnym.
Warto również odnotować rosnącą ofertę wydawniczą i materiałową przygotowaną z myślą o debiutujących przedmiotach. Na etapie wdrożenia szkoły korzystają z:
- Przewodników metodycznych i próbek podręczników udostępnianych przez wydawców.
- Platform i repozytoriów z materiałami do zajęć – w tym gotowych scenariuszy lekcji i kart pracy.
- Webinariów i krótkich kursów porządkujących wymagania podstawy programowej.